Odpowiedzialność karna za składanie wniosków o pomoc na podstawie „tarczy antykryzysowej”

Ostatnimi czasy – w dobie panującej sytuacji związanej z rozprzestrzenieniem się wirusa SARS-CoV-2 – na popularności zyskały wprowadzone na mocy tzw. „tarczy antykryzysowej” (tj. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – Dz.U.2020.374 z dnia 2020.03.07) rozwiązania pomocowe, mające w szczególności formę jednorazowej pożyczki w kwocie 5000 zł,  świadczenia postojowego, czy zwolnienia z opłacania składek ZUS.

Wielość wprowadzonych form pomocy, szczegółowe wymogi jakie należy spełnić by z nich skorzystać oraz określone terminy składania poszczególnych wniosków powodują, że w tym całym natłoku zawiłych regulacji podmiotom ubiegających się o pomoc na podstawie „tarczy antykryzysowej” może umknąć, że wszelkie składanie przez nich oświadczenia w ramach przesyłanych wniosków obwarowane są rygorem odpowiedzialności karnej.

Ale co to właściwie znaczny?

Art. 233 § 1 k.k. stanowi, iż – Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.  Z kolei na mocy § 6 przywołanego przepisu unormowanie w nim zawarte znajduje również zastosowanie odpowiednio co do osoby, bądź osób, które składają fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewidział możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W konsekwencji należy zauważyć, że ustawodawca za pomocą ww. przepisów penalizuje zachowanie polegające na składaniu fałszywych oświadczeń jednocześnie uzależniając tę odpowiedzialność od istnienia w określonej ustawie przepisu, który przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. W przywołanej na wstępie ustawie, takich przepisów jest jednak cały szereg. Przykładowo można wskazać na art. 15zs ust. 5 odnoszący się do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia postojowego, a w którym wskazano, że załączane do przedmiotowego wniosku m. in. oświadczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą potwierdzające – przestój w prowadzeniu działalności, o którym mowa w art. 15zq ust. 3 oraz uzyskanie w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe przychodu o co najmniej 15% niższego od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc, jeżeli nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej osoba wnioskująca składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Z kolei zawarta w oświadczeniu klauzula o treści – “Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia” – zastępuje wymagane przepisami prawa pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Analogicznie kwestia ta prezentuje się w przypadku oświadczeń składanych w ramach innych form pomocy określonych w „tarczy antykryzysowej”, w szczególności w odniesieniu do jednorazowej pożyczki w kwocie 5000 zł (art. 15zzd ust. 8), czy zwolnienia z opłacania składek ZUS (art. 31zp ust. 3). Pełna lista takich oświadczeń stanowi załącznik do niniejszego artykułu.

Co jednak istotne, przestępstwo z art. 233 § 6 k.k. jest przestępstwem umyślnym, popełnionym, już w momencie, kiedy sprawca nie tyle ma świadomość, że informacje, które przekazuje, są nieprawdziwe lub że zataja określony wycinek rzeczywistości i chce tego, ale również, gdy dostrzega wysokie prawdopodobieństwo, że informacje, które przekazuje, mogą być nieprawdziwe, lub gdy prawdziwe informacje podaje selektywnie i nie robi niczego, by albo zweryfikować prawdziwość depozycji, albo uzupełnić luki (vide: wyrok SN z dnia 15 stycznia 1999 r., sygn. akt: II KKN 129/97, Prok. i Pr. 1999/9, poz. 1). W konsekwencji, również bierna postawa osób wnioskujących, którzy przykładowo w żadnym zakresie nie zweryfikują przedkładanych przez nich do oświadczeń dokumentów będzie mogła narazić je na odpowiedzialność karną z przywołanego przepisu.

Co zatem zrobić, by uchronić się od ewentualnej odpowiedzialności karnej

1. PODAWAJ PRAWDĘ

Przede wszystkim – co jest oczywiste – wskazywane przez nas dane w oświadczeniach musimy podawać w sposób prawdziwy, w żadnym zakresie ich nie zniekształcając chociażby przez odpowiednie dopasowanie danych do wymogów wymaganych przez przepisy do uzyskania określonej formy pomocy. W takiej sytuacji niewątpliwie nasze zachowanie będzie potraktowane surowiej, jako działanie z premedytacją i pełną świadomością podawania nieprawdziwych informacji.

2. WERYFIKUJ

Ponadto, musimy weryfikować wypełniane przez nas oświadczenia. Każdy z nas jest człowiekiem i każdemu z nas może przytrafić się pomyłka. Należy zatem kilkukrotnie przeczytać i sprawdzić dane zawarte w oświadczeniu z dokumentami na podstawie, których je wypełniliśmy, w szczególności jeśli dokumenty te były przygotowane dla nas przez kogoś innego. Przeczytajmy zatem, nawet kilka razy nasze oświadczenie by ustrzec się jakichkolwiek błędów i nieścisłości, które mogłyby nas narazić na odpowiedzialność karną.

3. NIE BÓJ SIĘ PROSIĆ O POMOC

W razie jakichkolwiek wątpliwości, co do tego, jak wniosek bądź dane zawarte w oświadczeniu należy wypełnić, nie bójmy się skorzystać z pomocy profesjonalistów w osobie bądź to księgowych, prawników czy chociażby pracowników ZUS, czy innych urzędów. Niewątpliwie ich pomoc będzie nieoceniona, a przy weryfikacji określonych dokumentów i danych w nich zawartych może okazać się niezbędna. Już od najdawniejszych czasów wskazuje się bowiem, że – kto pyta, nie błądzi [łac. Qui rogat, non errat]. Ta słynna rzymska sentencja jak najbardziej zdaje się w tym przypadku zachowywać w pełni swoją aktualność.

Stosując się do ww. wskazówek z prawdopodobieństwem zbliżonym do pewności uchronimy się przed ewentualną odpowiedzialnością karną za złożenie niezgodnego z rzeczywistością oświadczenia. Jeśli jednak, mimo to nie uda nam się uniknąć nieprawidłowości w oświadczeniu, należy pamiętać o dwóch kwestiach. Przestępstwo z art. 233 § 6 k.k., mimo że jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, to na zasadzie art. 37a k.k. Sąd może orzec wobec sprawcy występku karę grzywny bądź karę ograniczenia wolności. Zatem rozważając poszczególności okoliczności sprawy, kara pozbawienia wolności nie jest jedyną sankcją za to przestępstwo. Co więcej, art. 233 § 5 k.k. przewiduje możliwość zastosowania przez Sąd nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od wymierzenia, jeżeli:

  • fałszywe oświadczenie dotyczy okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy,
  • sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe oświadczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy.

W konsekwencji, jeśli zorientujemy się, że nasze dane zawarte w złożonym przez nas oświadczeniu nie są do końca rzetelne, nie zwlekajmy i czym prędzej je skorygujmy, czy to cofając złożony wniosek i składając prawidłowo wypełniony, czy składając pismo uzupełniające złożony już wniosek, gdyż po wydaniu decyzji w przedmiocie naszego wniosku może być już za późno.

PODSUMOWANIE:
Korzystając z różnorakich form pomocy wskazanych w „tarczy antykryzysowej” pamiętajmy zatem, aby oświadczenia zawarte we wnioskach podawać zgodnie z prawdą, kilkukrotnie je weryfikować i sprawdzać ich zgodność z dokumentacją. Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 z dnia 2020.03.07) niewątpliwie nie jest przystępnym i przejrzystym aktem, a wręcz przeciwnie –  w wielu miejscach jej interpretacja może nastręczać wiele trudności. Nie bójmy się zatem – w razie jakichkolwiek wątpliwości – zwrócić do specjalistów o pomoc, gdyż nawet przez niewielki błąd, niekoniecznie zamierzony możemy narazić się na odpowiedzialność karną z art. 233 § 6 k.k.
SPRAWDZAJMY – WERYFIKUJMY – KONSULTUJMY!

Apl. adw. Przemysław Papiernik
Rudnicki Korolczuk Adwokaci i Radcowie Prawni sp. p.

Załącznik:

Oświadczenia składane na podstawie „tarczy antykryzysowej” pod rygorem odpowiedzialności karnej

1. w ramach wniosku o ustalenie prawa do świadczenia postojowego (art. 15 ust. 5):

  • oświadczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą potwierdzające przestój w prowadzeniu działalności oraz uzyskanie w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe przychodu o co najmniej 15% niższego od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc, jeżeli nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 15zs ust. 3 pkt 4),
  • oświadczenie zleceniodawcy/zamawiającego potwierdzające niedojście do skutku lub ograniczenie wykonywania umowy cywilnoprawnej z powodu przestoju w prowadzeniu działalności, datę zawarcia i wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy cywilnoprawnej, uzyskanie przez osobę wykonującą umowę cywilnoprawną w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, przychodu nie wyższego niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku, otrzymanie oświadczenia od osoby wykonującej umowę cywilnoprawną, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu oraz o wysokości uzyskanych przychodów z innych umów cywilnoprawnych (art. 15zs ust. 4),

2. w ramach wniosku o dofinansowanie wynagrodzeń pracowników, osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług (art. 15zzb ust. 11):

  • oświadczenie przedsiębiorcy o zatrudnianiu w danym miesiącu pracowników objętych umową zawartą ze Starostą oraz o kosztach wynagrodzeń każdego z tych pracowników i należnych od tych wynagrodzeń składek na ubezpieczenia społeczne, według stanu na ostatni dzień miesiąca, za który dofinansowanie jest wypłacane (art. 15zzb ust. 7),
  • oświadczenie przedsiębiorcy o wystąpieniu u przedsiębiorcy spadku obrotów gospodarczych w wysokości 30/50/80%, w następstwie wystąpienia COVID-19; braku przesłanek do ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy, o których mowa w art. 11 lub art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych, składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pracy lub Fundusz Solidarnościowy do końca trzeciego kwartału 2019 r.; posiadaniu statusu mikroprzedsiębiorcy, małego albo średniego przedsiębiorcy; zatrudnianiu pracowników objętych wnioskiem; wysokości wynagrodzenia każdego z pracowników objętych wnioskiem i należnych od tego wynagrodzenia składek na ubezpieczenia społeczne; numerze rachunku bankowego albo numerze rachunku prowadzonego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej właściwego dla prowadzonej działalności gospodarczej (art. 15zzb ust. 10),

3. w ramach wniosku o dofinansowanie kosztów prowadzenia działalności przez samozatrudnionych (art. 15zzc ust. 9)

  • oświadczenie przedsiębiorcy o wystąpieniu u przedsiębiorcy spadku obrotów gospodarczych w wysokości 30/50/80%, w następstwie wystąpienia COVID-19; braku przesłanek do ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy, o których mowa w art. 11 lub art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych, składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy lub Fundusz Solidarnościowy do końca trzeciego kwartału 2019 r.; przeznaczeniu dofinansowania na koszty prowadzenia działalności gospodarczej; numerze rachunku bankowego albo numerze rachunku prowadzonego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej właściwego dla prowadzonej działalności gospodarczej (art. 15zzc ust. 8),

4. w ramach wniosku o umorzenie pożyczki uzyskanej ze środków Funduszu Pracy na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia działalności gospodarczej mikroprzedsiębiorcy (art. 15 zzd ust. 8):

  • oświadczenie przedsiębiorcy o tym, że prowadził on działalność gospodarczą przez okres 3 miesięcy od dnia udzielenia pożyczki (art. 15 zzd ust. 7),

5. w ramach wniosku o dofinansowania wynagrodzeń osób zatrudnionych przez te organizacje pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego (art. 15 zze ust. 10):

  • oświadczenie składane przez organizacje pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego o zatrudnianiu w danym miesiącu pracowników objętych umową zawartą ze Starostą oraz o kosztach wynagrodzeń każdego z tych pracowników i należnych od tych wynagrodzeń składek na ubezpieczenia społeczne, według stanu na ostatni dzień miesiąca, za który dofinansowanie jest wypłacane (art. 15 zze ust. 6),
  • oświadczenia składane przez organizacje pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznegowystąpieniu spadku przychodów z działalności statutowej w wysokości 30/50,80%, w następstwie wystąpienia COVID-19; niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych, składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pracy lub Fundusz Solidarnościowy do trzeciego kwartału 2019 r.; zatrudnianiu pracowników objętych wnioskiem; wysokości wynagrodzenia każdego z pracowników objętych wnioskiem i należnych od tego wynagrodzenia składek na ubezpieczenia społeczne; numerze rachunku bankowego albo numerze rachunku prowadzonego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej właściwego dla prowadzonej działalności statutowej (art. 15 zze ust. 9),

6. w ramach wniosku o zwolnienie z opłacania składek ZUS (art. 31 zp ust. 3):

  • oświadczenie płatnika składek (osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych)potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. (art. 31 zp ust. 2 pkt 2).

Powrót