Plan filmowy w czasach koronawirusa

W związku z ogłoszeniem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii wywołanego zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 możliwość prowadzenia działalności artystycznej uległa znacznemu ograniczeniu. Wstrzymane zostały m.in. występy teatralne oraz projekcje filmowe w kinach. Warto jednak zadać pytanie, czy wprowadzone na mocy przepisów szczególnych, w tym Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (dalej: Rozporządzenie), ograniczenia i zakazy mogą uniemożliwiać organizację przez producentów filmowych prac na planach zdjęciowych.

Odpowiadając na powyższe pytanie niewątpliwie należy wziąć pod uwagę wynikające z Rozporządzenia: ograniczenia i zakazy dot. prowadzenia określonych rodzajów działalności gospodarczej, szczególne zasady organizacji zakładów pracy, zakaz gromadzenia się ludności oraz obowiązek noszenia maseczek ochronnych w miejscach ogólnodostępnych.

1) Zakaz prowadzenia określonych rodzajów działalności gospodarczej

W pierwszej kolejności warto wskazać, iż na mocy Rozporządzenia nie wprowadzono dodatkowych restrykcji w odniesieniu do działalności związanej z produkcją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych (oznaczonej w Polskiej Klasyfikacji Działalności kodem 59.11.Z). Oznacza to, że prowadzenie tego rodzaju działalności w okresie obowiązywania stanu epidemii nie zostało dotychczas zakazane. Niemniej, należy zastanowić się czy pomimo braku formalnego zakazu prowadzenia prac związanych z produkcją filmu, realizacja zdjęć filmowych jest możliwa w kontekście pozostałych ograniczeń.

2) Organizacja zakładu pracy

Producenci filmowi kierowali do Kancelarii przede wszystkim pytanie, czy do organizacji prac na planie filmowym ma zastosowanie obowiązek zapewnienia przez zakład pracy (i) rękawiczek jednorazowych lub środków do dezynfekcji rąk dla wszystkich zatrudnionych osób oraz (ii) odległości między stanowiskami pracy wynoszącej co najmniej 1,5 m.

W odniesieniu do powyższego niezbędnym jest przeprowadzenie analizy, czy plan filmowy może zostać uznany za zakład pracy w rozumieniu przepisów Rozporządzenia. Warto w tym miejscy przypomnieć, że pojęcie „zakładu pracy” nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa polskiego, a dokonując wykładni ww. pojęcia powinno się odwołać do dorobku doktryny prawniczej. Przykładowo, jedna z definicji określa zakład pracy jako „zorganizowany kompleks składników materialnych i niematerialnych przeznaczony do realizacji określonych celów pracodawcy, stanowiący placówkę zatrudnienia pracowników”[1].

Odnosząc się do powyższej definicji, nie sposób stwierdzić, aby plan filmowy można było uznać za zakład pracy – stanowi on raczej miejsce wykonywania wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego przez różne podmioty biorące udział w produkcji dzieła filmowego.

Plan filmowy jest jedynie miejscem, w którym producent filmowy prowadzi określone czynności związane z prowadzeniem przez siebie działalności gospodarczej, nie wchodzi on natomiast w skład przedsiębiorstwa producenta (rozumienie „zakładu pracy” w ujęciu przedmiotowym). Nie może on również zostać uznany za „zakład pracy” rozumiany jako „placówka zatrudnienia pracowników” – pomiędzy producentem, a innymi osobami biorącymi udział przy produkcji filmu co do zasady nie istnieje bowiem stosunek pracy. Współpraca pomiędzy podmiotami „zatrudnionymi” na planie filmowym opiera się więc raczej na zasadzie kontrahent-kontrahent, niż na zasadzie pracodawca-pracownik.

Skoro zatem plan filmowy, na którym realizowane są zdjęcia nie stanowi „zakładu pracy” w rozumieniu Rozporządzenia, ograniczenia, o których mowa powyżej nie znajdą zastosowania wobec producenta. Na marginesie warto zaznaczyć, że obowiązek zapewnienia 1,5-metrowej odległości między stanowiskami pracy nie ma zastosowania jeżeli jest to niemożliwe ze względu na charakter działalności wykonywanej w danym zakładzie pracy, a zakład ten zapewnia środki ochrony osobistej (realizacja zdjęć na planie filmowym zazwyczaj nie jest bowiem możliwa przy zachowaniu takiej odległości pomiędzy aktorami).

Niemniej, mając na uwadze wynikający z Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 15 marca 2011 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji filmowej obowiązek producenta do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wszystkim osobom biorącym udział w produkcji filmu, zaleca się, aby organizując prace na planie filmowym producent powziął podwyższone środki ochrony mające na celu minimalizację ryzyka zarażeń. Wśród takich środków ochrony niewątpliwie należy wskazać właśnie dostęp do środków dezynfekcji rąk, zapewnienie okresowej dezynfekcji rekwizytów oraz pomieszczeń socjalnych oraz ograniczenie liczby osób przebywających jednocześnie na planie do niezbędnego minimum.

3) Zakaz zgromadzeń

Realizacja zdjęć filmowych nie jest możliwa bez jednoczesnej obecności aktorów i członków ekipy filmowej. Czy producenci filmowi powinni więc obawiać się, że dojdzie do naruszenia wynikającego z Rozporządzenia zakazu zgromadzeń? Zdecydowanie nie, ponieważ ww. zakaz zgromadzeń nie ma zastosowania do spotkań i zebrań związanych z wykonywaniem czynności zawodowych lub zadań służbowych. Aktorzy, członkowie ekipy filmowej oraz inne osoby biorące udział przy realizacji zdjęć filmowych są natomiast obecne na planie właśnie w celu wykonywania przez siebie swoich czynności zawodowych, tj. czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej lub świadczeniem usług, lub wykonywaniem pracy bez względu na podstawę zatrudnienia.

4) Obowiązek noszenia maseczek

Od dnia 19 kwietnia 2020 r. wprowadzony został obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki albo kasku ochronnego ust i nosa w miejscach ogólnodostępnych, w tym w zakładach pracy oraz w budynkach użyteczności publicznej. Jak zostało już wspomniane, plan filmowy nie powinien zostać uznany za zakład pracy, nie stanowi również budynku użyteczności publicznej. Jednakże, mając na uwadze możliwość szerokiej interpretacji pojęcia „miejsca ogólnodostępnego” (na co wskazuje uznanie za takie miejsce chociażby terenu nieruchomości wspólnych w budynkach mieszkalnych), nie można jednoznacznie wykluczyć, że obowiązek noszenia maseczek może mieć zastosowanie do planu filmowego.

Konieczność nieustannego noszenia maseczek ochronnych przez aktorów niewątpliwie stanowiłaby istotną trudność przy realizacji zdjęć filmowych (o ile tematem filmu nie jest życie w czasach epidemii). Szczęśliwie, podobnie jak w przypadku zakazu zgromadzeń, obowiązek zasłaniania ust i nosa w miejscach ogólnodostępnych nie jest obowiązkiem absolutnym, a Rozporządzenie dopuszcza możliwość rezygnacji z noszenia maseczek ochronnych w związku z wykonywaniem czynności zawodowych.

Podsumowanie

Ograniczenia i zakazy wprowadzone w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 nie uniemożliwiają producentom filmowym organizacji prac na planie filmowym. Zalecamy jednak, aby przy realizacji zdjęć filmowych zastosowane zostały wzmożone środki ochronne, takie jak: (i) zapewnienie dostępności środków do dezynfekcji rąk dla wszystkich osób obecnych na planie, (ii) zapewnienie dostępności i zobowiązanie osób obecnych na planie do noszenia rękawiczek i maseczek ochronnych, o ile nie uniemożliwia to wykonywania ich zadań w danej chwili, (iii) systematyczna dezynfekcja pomieszczeń socjalnych, rekwizytów i kostiumów, (iv) nakłanianie osób obecnych na planie filmowym do unikania przebywania w grupach jeśli nie jest to niezbędne dla realizacji zdjęć.

Apl. adw. Jakub Rowicki
Rudnicki Korolczuk Adwokaci i Radcowie Prawni sp. p.


[1] Hajn Zbigniew. Zakład pracy [online]. Publikacje Elektroniczne ABC, 2020-02-06 05:20 [dostęp: 2020-04-21 17:21].

Powrót